Artykuły

07.01
Dieta dla kobiet karmiących piersią

Jak powszechnie wiadomo, wyłączne karmienie piersią, co najmniej do 6 miesiąca życia stanowi optymalny i wzorcowy sposób żywienia niemowląt. Eksperci Światowej Organizacji Zdrowia (WHO- World Health Organization) zalecają kontynuację karmienia piersią w kolejnych miesiącach, przy jednoczesnym wprowadzeniu pokarmów uzupełniających. Jeśli chodzi o skład pokarmu- różni się on zależnie od etapu laktacji oraz stale zmienia w całym okresie karmienia, dostosowując się do naturalnych potrzeb niemowlaka. Można więc stwierdzić, że naturalne mleko kobiece jest wygodnym, higienicznym i tanim pokarmem dla niemowląt i noworodków, zapewniającym im optymalny wzrost i rozwój w pierwszych miesiącach życia.

 

Dieta kobiety karmiącej powinna przede wszystkim być zbilansowana (zarówno pod względem kaloryczności, jak i zawartości poszczególnych składników odżywczych), jak i powinna opierać się na zasadach prawidłowego żywienia zdrowych osób dorosłych. Czas laktacji u kobiety powoduje wzrost zapotrzebowania kalorycznego o ok. 500-650 kcal na dobę, w zależności od obecnego stanu odżywienia. Zwiększa się również zapotrzebowanie na składniki odżywcze oraz mineralne, takie jak białko, wapń, żelazo, fosfor, cynk, magnez, jod, selen, szereg witamin rozpuszczalnych w wodzie (zatem głównie witaminy z grupy B), jednakże organizm stara się w dużej mierze korzystać z zapasów zgromadzonych podczas ciąży.


Jaki powinien być skład i wartość odżywcza diety kobiety karmiącej?

Mleko kobiece w zależności od fazy laktacji, pory dnia czy nocy, czasu pojedynczego karmienia czy sesji odciągania pokarmu, może zmieniać swój skład i wartość odżywczą- jest to cecha indywidualna, inna w każdym organizmie. Naturalne mleko kobiece zawiera wystarczające dla noworodka ilości kilokalorii i składników odżywczych, aby dziecko w czasie pierwszych sześciu miesięcy życia, podwoiło swoją masę urodzeniową. Istotnym faktem również jest, że naturalne mleko utrzymuje swój skład, nawet jeśli dieta matki uległa ograniczeniu, bądź drastycznym zmianom.

Odżywianie kobiety karmiącej powinno być wzorowane o zalecenia żywieniowe dla zdrowej dorosłej populacji, przedstawione przez Instytut Żywności i Żywienia (IŻŻ). Ważnym i zarazem podstawowym elementem w tym okresie, jest spożywanie umiarkowanych ilości różnorodnych produktów spożywczych oraz stosowanie racjonalnej, zbilansowanej diety. Wysoka wartość odżywcza oraz jakość diety, wpływa zarówno na samopoczucie kobiety karmiącej, jak i na jakość pokarmu przekazywanego dziecku.


Czas laktacji wymaga od kobiety spożycia pokarmów, dostarczających optymalnych ilości:

  • Węglowodanów złożonych, zawartych głównie w grubych kaszach, pieczywie razowym, makronach pełnoziarnistych, ryżu oraz warzywach- warzywa najlepiej spożywać w formie surowej;

  • Tłuszczu zawierającego głównie wielonienasycone kwasy tłuszczowe, takie jak kwas linolowy, linolenowy, dezoksyheksaenowy, zawarte głównie w olejach- sojowym, kukurydzianym, słonecznikowym- oliwie z oliwek, orzechach, rybach morskich;

  • Białek pochodzących głównie ze źródeł zwierzęcych- mięso i jego przetwory, ryby, jaja, mleko, produkty mleczne;

  • Witamin i składników mineralnych, których źródło stanowią w dużej mierze produkty zbożowe, przetwory mleczne, mięso, ryby, jaja, owoce, a także warzywa.

Podczas laktacji wzrasta u kobiet zapotrzebowanie na energię. Zawartość energii w naturalnym mleku kobiecym wynosi ok. 70 kcal/ 100 ml. Różnice zawartości energetycznej mleka są związane z osobniczym zróżnicowaniem w mleku zawartości tłuszczu.

Czas laktacji niesie ze sobą również zwiększenie zapotrzebowania kobiety na wiele składników mineralnych oraz mikro- i makroelementów. Matka karmiąca piersią powinna każdego dnia spożywać z dietą, co najmniej 1000-1300 mg wapnia, którego głównym źródłem jest mleko i jego produkty, a także ciemnozielone warzywa, rośliny strączkowe, suszone owoce, orzechy oraz żółtko jaj. Stężenie wapnia w mleku zwiększa się w czasie pierwszego miesiąca po porodzie, następnie po czwartym miesiącu karmienia powoli się zmniejsza.  Kobiety w czasie laktacji i karmienia, tracą z mlekiem ok. 250 mg wapnia na dobę. Niższe stężenie wapnia w mleku stwierdzono u kobiet z niedoborami witaminy D oraz spożywającymi małe ilości wapnia z dietą.

Ważna jest również ilość dostarczanej do organizmu witaminy D (potocznie zwanej witaminą słońca). Regularna ekspozycja na promienie słoneczne jest głównym endogennym źródłem witaminy D dla organizmu. Eksperci Kanadyjskiego Towarzystwa Pediatrycznego zalecają, aby kobieta karmiąca piersią dostarczała do organizmu, co najmniej 2000 UI witaminy D- zwłaszcza w czasie trwania zimy.

Jedynym istotnym źródłem jodu dla niemowlaka jest mleko matki. Niedobory tego pierwiastka w diecie kobiety karmiącej mogą zwiększać ryzyko zaburzeń rozwoju dziecka. Kobiety karmiące piersią powinny dostarczać z dietą, co najmniej 290 mikrogram jodu na dobę. Należy kontrolować poziom dostarczanego do organizmu jodu, ponieważ jego nadmiar może prowadzić do wystąpienia u dziecka niedoczynności tarczycy lub wola.

Mleko matki dostarcza dziecku niezbędnych do prawidłowego rozwoju kwasów omega-3, omega-6, prostaglandyn oraz witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (są to witaminy A, D, E oraz K). Układ pokarmowy noworodka jest bardziej przystosowany do przyjmowania tłuszczy zawartych w naturalnym mleku kobiecym, niż tłuszczu zawartym np. w mleku krowim. Dobrym źródłem niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT) dla matki, są przede wszystkim oleje roślinne- słonecznikowy, rzepakowy, krokoszowy, kukurydziany, sojowy- żółtka jaj, mięso, tłuste ryby oraz orzechy. Należy zwrócić uwagę również na dostarczanie negatywnie wpływających na organizm tłuszczy trans, zawartych między innymi w wyrobach cukierniczych, czy fast foodach- należy je ograniczyć do minimum.

Zwracając uwagę na samopoczucie matki oraz dziecka, w diecie powinny znajdować się produkty przede wszystkim łatwo przyswajalne. Należy ograniczyć produkty, które z natury zalegają długo w żołądku i ulegają procesom trawienia bardzo powoli. Są to między innymi produkty smażone, tłuste mięsa, ciasta zawierające duże ilości kremu (szczególnie z dodatkiem masła, czy margaryny), ostre przyprawy, a także produkty wzdymające, takie jak cebula, kapusta, groch, fasola, soczewica. Istnieją również doniesienia mówiące, iż dzieci karmione mlekiem matki źle reagują na pokarm, po spożyciu przez matkę dużej ilości wyrobów czekoladowych.

Aktualny stan wiedzy żywieniowej nie wskazuje na wpływ diety matki karmiącej na występowanie alergii oraz nietolerancji pokarmowych u dzieci, co świadczy o nieuzasadnionym wprowadzaniu diet eliminacyjnych wśród kobiet karmiących. Uzasadnienie ma jedynie wprowadzenie takiej diety w przypadku stwierdzenia występowania u dziecka alergii na dany składnik spożywczy.

Niezbędny element diety kobiety karmiącej stanowi spożywanie odpowiedniej ilości płynów, przede wszystkim wody. W okresie produkcji pokarmu i karmienia piersią należy przyjmować, co najmniej 3 litry wody dziennie, z czego 0,8 -1,0 litra, stanowią potrzeby płynące z produkcji pokarmu. Zalecane jest spożywanie wody niegazowanej, źródlanej lub mineralnej, w tym nisko- i średnio zmineralizowanej, a także soków owocowych i warzywnych- najlepiej świeżo wyciskanych, bez dodatku cukrów.

Zarówno w trakcie ciąży, jak i w okresie laktacji należy przestrzegać higieny żywności, której naruszenie może powodować groźne w skutkach zatrucia pokarmowe. Należy wyeliminować z jadłospisu niepasteryzowane mleko, surowe i niedogotowane mięso, jaja, owoce morza, a wszystkie produkty spożywane na surowo należy bardzo dokładnie myć.


A co z suplementacją w czasie laktacji?

Niektóre źródła podają, że podczas karmienia piersią suplementacja jest niezbędna, jednak należy pamiętać, że suplementy nie zastąpią prawidłowo zbilansowanej diety, którą może ułożyć dietetyk. Suplementy stanowią jedynie uzupełnienie diety i nie zawsze są konieczne. Polskie Towarzystwo Dietetyczne (PTD) zaleca suplementację:

  1. Wapnia- Suplementacja diety kobiety w okresie laktacji preparatami zawierającymi wapń jest konieczna jedynie w przypadku kobiet, które nie przyjmują wystarczającej ilości tego pierwiastka z dietą (np. w przypadku kobiet z nietolerancją laktozy lub alergią na białka mleka krowiego). Wapń jest najlepiej przyswajalny z suplementów zawierających ten pierwiastek w postaci chelatów aminokwasowych, wodorofosforanu, octanu, węglanu, cytrynianu, glukonianu lub mleczanu wapnia;

  2. Witaminy D3- dzienna dawka zalecana u kobiet ciężarnych i karmiących z niedoborem witaminy D3 w diecie lub z ograniczoną syntezą przez skórę wynosi 800-1000 IU na dobę. Suplementacja kobiety karmiącej nie zapewnia odpowiedniego zaopatrzenia w witaminę D niemowlęcia i dlatego konieczna jest suplementacja diety niemowlęcia;

  3. Jodu- kobiety karmiące piersią powinny otrzymywać codzienną dawkę jodu w ilości ok. 290 μg tego pierwiastka na dobę. Jeśli podaż z żywnością jest niewystarczająca zaleca się suplementację preparatami jodu;

  4. Kwasów tłuszczowych- stwierdzono korzyści suplementacji DHA u kobiet ciężarnych i karmiących w ilości min. 200 mg dziennie, jednak w przypadku małego spożycia ryb należy uwzględnić suplementację DHA w dawce 400-600 mg DHA/dobę;

  5. Żelaza- zapotrzebowanie na żelazo wśród kobiet karmiących wynosi 20 mg/dobę, a dobrze zrównoważona dieta zapewnia odpowiednią podaż tego pierwiastka. U niemowląt karmionych piersią zapasy żelaza wystarczają do ukończenia 4-6 miesiąca życia, dlatego niemowlętom karmionym wyłącznie piersią (a także w sposób mieszany, jeżeli mleko matki stanowi ponad połowę spożywanego pokarmu) po ukończeniu 4 miesiąca życia zaleca się podawanie żelaza w dawce 1 mg/kg mc/dobę, aż do czasu wprowadzenia pokarmów uzupełniających zawierających żelazo.

Palenie tytoniu nie stanowi przeciwwskazania do karmienia piersią. Zaleca się jednak ograniczenie lub całkowitą rezygnację ze spożywania wyrobów tytoniowych.
Zaleca się ograniczenie spożycia kofeiny u kobiet ciężarnych i karmiących piersią do maksymalnej dobowej dawki równej 300 mg.


Podsumowując podstawowe zalecenia żywieniowe dla kobiet w czasie laktacji stanowią:

  1. Spożywanie posiłków zgodnie z zaleceniami Instytutu Żywności i Żywienia (IŻŻ) oraz Polskiego Towarzystwa Dietetyków (PTD);

  2. Regularność posiłków oraz przerw pomiędzy nimi- zaleca się spożywanie mniejszych objętościowo porcji, ale częściej, nie zaleca się podjadania pomiędzy posiłkami, zwłaszcza produktów wysoko przetworzonych, takich jak chipsy, chrupki, słone przekąski;

  3. Zaleca się spożycie co najmniej 3 litrów wody dziennie;

  4. Nie zaleca się spożywania napojów gazowanych, typu coca-cola, napojów słodzonych, soków słodzonych z zagęszczonych soków;

  5. Należy spożywać dużo warzyw i owoców- najlepiej w formie surowej- zawierających niezbędne dla zdrowia witaminy i minerały;

  6. Zaleca się spożywanie produktów zbożowych wieloziarnistych, z ograniczeniem pieczywa białego;

  7. Zaleca się spożywanie mięs nie tłustych, takich jak cielęcina, drób, wieprzowina chuda, jagnięcina;

  8. Zaleca się spożywanie ryb, bogatych w niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe (NNKT);

  9. Zaleca się spożywanie produktów nabiałowych, takich jak mleko, jogurty naturalne, kefir, maślanka, mleko zsiadłe; nie zaleca się spożywania jogurtów słodzonych owocowych;

  10. Dieta kobiety karmiącej powinna być urozmaicona w produkty z każdej grupy produktów spożywczych, powinna być ciekawa i nie monotonna, tak aby pacjentka z chęcią przyjmowała przygotowane sobie posiłki.

Prawidłowe odżywianie jest podstawowym czynnikiem kształtującym życie i zdrowie człowieka. Okres laktacji, jest dla kobiety okresem, w którym zmienia się zapotrzebowanie na składniki pokarmowe oraz możliwości uzupełniania mikro- i makroelementów. Sposób żywienia kobiety karmiącej powinien zatem dostarczyć jej odpowiednich ilości witamin i składników mineralnych, a także energii, aby zapewnić odpowiednie warunki procesu produkcji pokarmu. Zaburzenia równowagi mogą prowadzić do zachwiania tego procesu, a co za tym idzie do niedożywienia kobiety.

powrót
 
Przeczytaj od razu kolejne informacje z działu:

O mnie  

umów się na wizytę!